- Δουλεία είναι το δικαίωμα σε ακίνητο υπέρ του κυρίου άλλου ακινήτου στον οποίο παρέχεται κάποια ωφέλεια (δίοδος), εξαιτίας της οποίας ο κύριος του ακινήτου που παραχωρεί τη δουλεία διόδου, έχει υποχρέωση να ανέχεται την χρήση του ακινήτου του από τον κύριο του ακινήτου υπέρ του οποίου συνιστάται η δουλεία και καλείται δεσπόζον.
- Σε περίπτωση περίκλειστου (τυφλού) ακινήτου, που στερείται την αναγκαία δίοδο προς κοινόχρηστη οδό, ο ιδιοκτήτης του ακινήτου δικαιούται να ζητήσει τη σύσταση Δουλείας Διόδου, ήτοι την παραχώρηση του δικαιώματος διέλευσης μέσω γειτονικού ακινήτου. Η παραχώρηση της διέλευσης απαιτεί την καταβολή ανάλογης αποζημίωσης στον γειτνιάζοντα ιδιοκτήτη που παραχωρεί τη δίοδο.
- Ο σχεδιασμός της λωρίδας διόδου θα πρέπει να πραγματοποιηθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να προκαλεί την μικρότερη δυνατή όχληση ή ζημία στο γειτονικό ακίνητο (το δουλεύον ακίνητο). Πρόσθετα η ζητούμενη δίοδος θα πρέπει να γίνει προς τέτοια κατεύθυνση ώστε να δημιουργείται η συντομότερη διαδρομή προς τον πλησιέστερο κοινόχρηστο δρόμο.
- Σημειώνεται ότι η σύσταση δουλείας διόδου δεν καθιστά την έκταση της λωρίδας διέλευσης κοινόχρηστη και αυτή παραμένει πάντα στην ιδιοκτησία του κυρίου του δουλεύοντος ακινήτου. Παρά ταύτα και δεδομένου ότι η δουλεία περιγράφεται στη συμβολαιογραφική πράξη που μεταγράφτηκε στο Υποθηκοφυλακείο, συνιστά βάρος του δουλεύοντος ακινήτου και το ακολουθεί σε όλες τις μεταβιβάσεις του. Κατά συνέπεια, τυχόν νέος ιδιοκτήτης του ακινήτου δεν έχει το δικαίωμα κατάργησης της παραχώρησης της λωρίδας διέλευσης μέσω αυτού.
- Σε περίπτωση όμως που το περίκλειστο ακίνητο δεν ήταν εξ αρχής τέτοιο, αλλά κατέστη περίκλειστο από μετέπειτα ενέργειες του ιδιοκτήτη του (πχ. πώληση τμήματος του ακινήτου που είχε πρόσβαση σε κοινόχρηστη οδό), το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί τη σύσταση δουλείας διόδους. Επίσης, δεν είναι δυνατή σύσταση δουλείας διόδου σε κοινόχρηστα ακίνητα, καθώς και σε ακίνητα προορισμένα για την εξυπηρέτηση δημόσιων, δημοτικών, κοινοτικών, ή θρησκευτικών σκοπών.
- Σημειώνεται ότι η δουλεία διόδου δεν δύναται να καταστήσει οικοδομήσιμο ένα περίκλειστο ακίνητο εντός οικισμού, που στερείται σχέδιο πόλεως, εκτός και αν προβλέπεται αλλιώς από ειδικότερες για την περιοχή διατάξεις.
- Η δουλεία διόδου δεν σου αφαιρεί τετραγωνικά μέτρα από τον Συντελεστή Δόμησης
- Τέλος, εάν οι λόγοι για τους οποίους παραχωρήθηκε η δίοδος πάψουν να υφίστανται, η δουλεία δεν παύει αυτοδικαίως να ισχύει αλλά καταργείται με την καταβολή ή την κατάθεση στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων της αποζημίωσης. Μετά την κατάργηση επιτρέπεται να εκτελεστούν, σύμφωνα με την άδεια δόμησης, οι εργασίες τις οποίες εμπόδιζε.
Ισχύοντα για τις εντός σχεδίου για δουλείες: Ν.Ο.Κ. αρθρ.9
Ισχύοντα για τις εκτός σχεδίου δουλείες Τα άρθρα: ΑΚ 1118-1141.
Ισχύοντα για την δουλεία “οδού” ή “διελεύσεως” ‘η “διόδου”: ΑΠ 399/2011, 927/2011, 1454/2011.